Retro TGS #1: Prehistoria. Zanim pojawił się futbol

1569 rok. Na skraju Puszczy Sandomierskiej, nieco na północ od starej, XIV-wiecznej osady łowieckiej i targowej, za zgodą Króla Zygmunta II Augusta zostaje ulokowane miasto Sokołów. A jego fundatorem i pierwszym właścicielem – rotmistrz królewski, Jan Pilecki herbu Leliwa. Osada zyskała renesansowy układ urbanistyczny z rozległym rynkiem w samym sercu.

… Z powodu wstawiania się w jego sprawie u nas pewnych doradców, jak i nie mniej pragnąć z wrodzonej nam życzliwości i łaskawości … tak i jemu (Janowi Pileckiemu) … daliśmy mu zgodę i pozwolenie, a tym naszym dokumentem zgadzamy się i pozwalamy, aby mógł w ziemi przemyskiej, w powiecie przeworskim na gruncie wykarczowanym posiadanych wsi Trembowisko i Łąka, dóbr swoich dziedzicznych, miasto zwane Sokolow znowa umieścić, ufundować i ustanowić …

Fragment Aktu lokacyjnego Sokołowa z 1569 roku

Wkrótce potem Sokołów staje się dość ważnym ośrodkiem rzemieślniczym, na którym, w międzyczasie swoje piętno odcisnęły najazdy wojsk siedmiogrodzkich księcia Jerzego II Rakoczego (1657), tatarskich Kantymira Murzy (1624) czy “Diabła Łańcuckiego” – Stanisława Stadnickiego (1608). Wpłynęło to na późniejsze ufortyfikowanie miasta wałami obronnymi wraz z drewnianym parkanem i fosą, z pięcioma bramami wjazdowymi: rzeszowską, krakowską, lubelską, łańcucką i leżajską, a pozostałości i ślady rozebranych przez austriackie rządy obwarowań możemy obejrzeć w ogrodach sokołowskiej plebanii i na ulicy Zawale.

W tym czasie miasteczko było związane z Ziemią Przemyską i aż do rozbiorów znajdowało się w powiecie przeworskim, a “państwo” sokołowskie (w którego skład wchodziły m.in. Nienadówka, Stobierna-Krzywe, Turza, Trzebuska, Trzeboś czy Kąty Trzebuskie) przechodziło we władanie kolejnych rodów: m.in. Kostków, Działyńskich, Branickich, Lubomirskich, a już w graniach Austro-Węgier – Grabińskich i Zamoyskich. Za panowania monarchii Habsburgów Sokołów trafił do cyrkułu rzeszowskiego, by u schyłku XIX wieku liczyć do 4 i pół tysiąca, a w 1910 prawie 5 tysięcy mieszkańców. Więcej niż obecnie. Ze sporą diasporą żydowską w tle, bo oscylującą do prawie połowy ogólnej liczby mieszkańców Sokołowa. Z dala od wielkich manufaktur wokół których narodziła się znana nam obecnie jako piłka nożna dyscyplina. Za to z cenionymi w okolicy wyrobami garncarzy, stolarzy, szewców, tkaczy, bednarzy, garbarzy czy kołodziejów.

Pod koniec XVIII wieku Sokołów w rejonie Wisły i Sanu należał do większych osiedli. Nie zawdzięczał tej pozycji handlowi, a raczej temu, że był ważnym ośrodkiem rzemieślniczym.

Kazimierz Golas, Rocznik Sokołowski nr 3

Wraz z rozwojem przemysłu i jednoczesnym pominięciem miejscowości przy budowie linii kolejowej rola miasteczka zaczęła stopniowo maleć.

W czasie gdy w brytyjskim Cambridge i Sheffield w połowie XIX stulecia powoli klarował się podział pomiędzy zasadami gry w association football i rugby, w Galicji ożywiły się nastroje niepodległościowe. Wśród powstańców styczniowych nie brakowało Sokołowian, a dążenie do odbudowy własnego państwa przełożyło się na powstanie, najpierw w 1862 w czeskiej Pradze, a w 1867 pierwszego, lwowskiego gniazda.. Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, by w 1894 roku rozpocząć swoją działalność w niewielkim Sokołowie. Jeszcze bez piłki nożnej na ulicach. Za to.. Ale o tym już innym razem.

Dla zainteresowanych historią Sokołowa i okolicy:
http://www.ziemiasokolowska.pl/
https://nienadowka.jimdofree.com/nienadowscy-dziedzice/
Historia Administracji w Gminie Sokołów Małopolski – Piotr Ożóg, Leszek Zugaj (.pdf)

O autorze

rafal.koziarz@gmail.com